Na Damas Makangale, Dar
es Salaam
Katika nchi nyingi zinazoendelea,
ikiwemo Tanzania, teknolojia ya nyuklia mara nyingi kuhusishwa zaidi na vita na
nguvu za uharibifu zinazotokana na silaha za nyuklia.
Mtazamo huu umechangia kuwa na uelewa
mdogo wa umma kuhusu uwezo wa teknolojia hiyo katika kuboresha maisha ya
wananchi na kuchochea maendeleo ya kijamii na kiuchumi.
Hata hivyo, sayansi na teknolojia ya
nyuklia zina matumizi mengi zaidi ya masuala ya kijeshi, ikiwa ni pamoja na
huduma za afya, kilimo, maendeleo ya viwanda, utafiti wa kisayansi na
uzalishaji wa nishati.
Wakati nchi za Afrika zikichunguza
fursa zinazotokana na teknolojia ya nyuklia na rasilimali za urani, wataalamu
wanasema kuwa kuongeza uelewa wa umma, uwekezaji katika elimu na maendeleo ya
ujuzi ni mambo muhimu katika kuhakikisha bara la Afrika linanufaika kikamilifu
na teknolojia hiyo.
Masuala hayo yalijadiliwa kwa kina katika Jukwaa la Wanawake wa Urusi na Afrika kuhusu Nyuklia la mwaka 2026 (Russia–Africa Women’s Nuclear Forum 2026), lililofanyika Dar es Salaam wiki iliyopita, likiwa na kaulimbiu isemayo “Mazungumzo ya Mabara: Nishati ya Nyuklia kwa Mustakabali wa Baadaye.”
Balozi wa Urusi nchini Tanzania, Andrey Avetisyan, akizungumza wakati wa Jukwaa la Siku Moja la Wanawake wa Urusi na Afrika kuhusu Nyuklia lililofanyika Dar es Salaam wiki iliyopita.
Jukwaa hilo liliandaliwa na Mtandao
wa Wanawake katika Sekta ya Nyuklia Tanzania (WiN Tanzania) kwa kushirikiana na
Chama cha Wanawake katika Sekta ya Nyuklia Urusi (Association of Women in
Nuclear Russia), kwa msaada wa Tume ya Nguvu za Atomiki Tanzania (TAEC), WiN
Afrika, Shirika la Rosatom, Baraza la Jukwaa la Wanawake la Eurasia na Baraza
la Kimataifa la Kusaidia na Kuendeleza Wanawake katika Viwanda na Teknolojia
(ICWITI).
Washiriki kutoka Tanzania, Urusi,
Misri, Uganda, Zambia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Ethiopia na Afrika
Kusini walijadili fursa za kuendeleza sayansi na teknolojia ya nyuklia huku
wakihamasisha ushiriki wa wanawake katika sekta hiyo.
Kwa Tanzania, mojawapo ya vipaumbele
ni kuimarisha uelewa wa umma na kuandaa wataalamu wenye ujuzi kupitia elimu,
hususan kwa kuwahamasisha wasichana kusoma masomo ya sayansi kuanzia shule za
msingi na sekondari hadi vyuo vikuu.
Akizungumza wakati wa ufunguzi wa
jukwaa hilo, Mkurugenzi Mkuu wa TAEC ambaye pia ni Rais wa WiN Tanzania,
Profesa Najat Mohammed, alisema Tanzania inaendelea kujenga mazingira ya
kitaaluma yanayolenga kuongeza ushiriki wa wanawake katika sayansi ya nyuklia,
nishati, tiba na teknolojia.
“Tunaimarisha mahusiano ya kitaaluma, tunaongeza uelewa kuhusu matumizi ya teknolojia ya nyuklia katika huduma za afya, kilimo, viwanda na utafiti wa kisayansi, na tunafanya kazi ili kuwapa wanawake fursa zaidi za kushiriki katika maeneo haya,” alisema.
Profesa Mohammed alisisitiza kuwa
maandalizi ya wasichana kwa ajili ya kazi katika sayansi na teknolojia ya
nyuklia yanapaswa kuanza mapema katika elimu yao.
Alisema msingi imara katika masomo ya
sayansi utawasaidia kupata maarifa na ujuzi unaohitajika ili kushiriki katika
sekta hiyo.
“Ikiwa tunataka kuona wanawake wengi zaidi wakifanya kazi katika nishati ya nyuklia, uhandisi na sayansi ndani ya miaka kumi au kumi na tano ijayo, lazima
tuanze kuwaunga mkono kabla
hawajaingia katika soko la ajira. Lazima tuanze wakiwa shuleni,” alisema.
Alibainisha kuwa licha ya wanawake
kuchangia kwa kiasi kikubwa katika uchumi wa Tanzania, uwakilishi wao katika
taaluma za uhandisi na teknolojia bado ni mdogo.
Profesa Mohammed alisema mojawapo ya
dhamira kuu za WiN Tanzania ni kuwaonyesha wasichana kuwa sayansi, hisabati,
teknolojia ya nyuklia na uhandisi vinaweza kuwapa fursa muhimu za kitaaluma.
Alitaja Mpango wa Ziada wa
Scholarship ya Samia (Samia Scholarship Extended Programme), unaotekelezwa kwa
ushiriki wa Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia pamoja na TAEC, kuwa nyenzo
muhimu katika kukuza rasilimali watu wa nchi katika sayansi na teknolojia ya
nyuklia.
Kwa mujibu wa Profesa Mohammed,
mpango huo huwapa wanafunzi wenye vipaji nchini Tanzania fursa ya kusoma
sayansi na teknolojia ya nyuklia katika vyuo vikuu vya kimataifa kabla ya
kutumia maarifa na ujuzi wanaopata kuchangia maendeleo ya taifa.
Alisema mpango huo ni sehemu ya
juhudi za muda mrefu za nchi za kuandaa kizazi kipya cha wataalamu huku
ikihakikisha wasichana na wanawake vijana wanapata fursa sawa za elimu.
“Hadi sasa, wanufaika 11 wamepatiwa ufadhili wa masomo katika fani za nishati ya nyuklia, fizikia ya tiba na tiba ya nyuklia,” alisema.
“Katika hao, wanafunzi wanne ni wanawake wanaosoma fizikia ya tiba, tiba ya nyuklia na uhandisi wa nyuklia. Tunawahamasisha wasichana wengi zaidi kuomba nafasi katika awamu inayofuata ya ufadhili,” aliongeza.
Profesa Mohammed alisema wawakilishi
wa WiN Tanzania wameanza kutembelea shule za sekondari ili kuwafahamisha
wasichana kuhusu fursa za elimu na ajira katika sayansi ya nyuklia.
Alisema wanafunzi kutoka shule za
sekondari za Jangwani na Chang’ombe pia wameshiriki katika shughuli
zilizoandaliwa na mtandao huo.
Hata hivyo, alisisitiza kuwa
kuhamasisha shauku ya kusoma sayansi kunapaswa kwenda sambamba na kuwapatia
wanawake vijana fursa za vitendo za kukuza ujuzi wao.
Fursa hizo ni pamoja na kukutana na
wanawake wanasayansi na wahandisi, kupata nafasi za kutumia maabara, kushiriki
katika mafunzo ya vitendo na kujifunza kuhusu teknolojia za kisasa zinazotumika
katika nchi mbalimbali duniani.
Kwa wanafunzi wa kike wa vyuo vikuu,
alisema hatua zinazofuata zinapaswa kujumuisha miradi ya utafiti, programu za
ushauri na uelekezaji wa kitaaluma, mafunzo kwa vitendo kazini na ushirikiano
na taasisi za viwanda.
Teknolojia ya nyuklia kama nyenzo ya
maendeleo
Akizungumza kwa niaba ya Katibu Mkuu
wa Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia, Profesa Carolyne Nombo, Mkurugenzi
Msaidizi wa Sayansi na Teknolojia wa wizara hiyo, Dkt Harun Makandi, alisema
teknolojia ya nyuklia inatoa fursa kubwa za kukabiliana na changamoto za
kijamii na kiuchumi zinazolikabili bara la Afrika.
Aliwataka wadau kutambua sayansi na
teknolojia ya nyuklia kama nyenzo za maendeleo ya taifa badala ya kuzihusisha
pekee na matumizi ya kijeshi au hatari zinazodhaniwa kuambatana nazo.
“Wakati umefika kwa wanasayansi, watunga sera, wahandisi wa nyuklia na washirika wa kimataifa wa maendeleo kubadilishana maarifa, mbinu bora na uzoefu ili kuendeleza teknolojia ya nyuklia na matumizi yake barani Afrika,” alisema Dkt Makandi.
Kauli yake ilisisitiza umuhimu wa
ushirikiano kati ya serikali, wanasayansi, taasisi za elimu na washirika wa
maendeleo katika kupanua matumizi ya amani ya teknolojia ya nyuklia barani
Afrika.
Uganda yaangazia mchango wa wanawake
Kwa upande wake, Rais wa Wanawake katika Nyuklia Uganda na mtaalamu katika Baraza la Nguvu za Atomiki la Uganda, Ruth Asaba, alisema wanawake wanatoa mchango muhimu katika programu za nyuklia nchini humo.
Alibainisha kuwa sayansi na
teknolojia ya nyuklia vina matumizi katika tiba, elimu na utafiti, huku vikiwa
na uwezo wa kuchangia maendeleo mapana ya kijamii na kiuchumi nchini Uganda.
“Uganda inatambua uwezo wa sayansi na teknolojia ya nyuklia katika kuchangia maendeleo ya kijamii na kiuchumi ya taifa na kutatua changamoto katika kila sekta inayogusa maisha ya wananchi wa kawaida, kuanzia maeneo ya mijini hadi vijijini,” alisema.
Bi Asaba alisisitiza umuhimu wa
kuwekeza kwa wasichana na wanawake vijana ili kuandaa kizazi kijacho cha
wahandisi na wanasayansi wa nyuklia watakaoweza kuchangia ustawi wa Afrika.
Alisema wanawake nchini Uganda wana
jukumu muhimu katika kujenga mustakabali wa teknolojia ya nyuklia ulio salama,
jumuishi na endelevu.
“Wanawake nchini Uganda wanazidi kushika majukumu muhimu ya kitaalamu na uongozi katika sekta ya nyuklia, huku wakifungua njia kwa wanawake wengi zaidi kujiunga na sekta hiyo,” alisema.
Bi Asaba aliongeza kuwa jukwaa hilo
ni hatua muhimu katika kuunga mkono azma ya Afrika ya kukuza viwanda na kutatua
changamoto zinazohusiana na ajira, huduma za afya, miundombinu na kilimo.
Kuandaa kizazi kijacho cha wataalamu
wa nyuklia
Rais wa Women in Nuclear Afrika
Kusini (WiNSA), Bi Noxolo Kunene, alitoa wito wa kuongeza uwekezaji katika
kukuza vipaji na kuhakikisha kuwa watu wanaopata ujuzi wa kitaaluma wanapewa
fursa za kuutumia.
“Moja ya changamoto kubwa katika maendeleo si vipaji tunavyoshindwa kuviendeleza pekee, bali pia ni vipaji tunavyovikuza na baadaye kushindwa kuvitumia,” alisema.
Bi Kunene alisema wahandisi,
wataalamu wa teknolojia, watunga sera na waelimishaji wana wajibu wa kuwaandaa
watoto kwa ajili ya kazi za baadaye katika sayansi na teknolojia ya nyuklia
kupitia elimu bora, mwongozo na nidhamu.
Alisisitiza pia umuhimu wa nishati
katika kukuza viwanda, akibainisha kuwa upatikanaji wa nishati ya uhakika unaweza
kuimarisha uwezo wa uzalishaji na kusaidia kubadilisha fursa za kiuchumi kuwa
manufaa halisi ya maendeleo.
Ushirikiano kati ya Urusi na Afrika
Awali, Balozi wa Urusi nchini
Tanzania, Andrey Avetisyan, alisema kuimarisha ushirikiano kati ya Urusi na
nchi za Afrika ni muhimu katika kuendeleza sayansi na teknolojia ya nyuklia kwa
ajili ya maendeleo ya kijamii na kiuchumi.
Alisema kubadilishana utaalamu,
uzoefu na maarifa kati ya wanasayansi wa Urusi na Afrika kunaweza kusaidia
kupanua matumizi ya teknolojia ya nyuklia katika huduma za afya, kilimo na
sekta nyingine muhimu za maendeleo.
Jukwaa hilo liliwakutanisha
wawakilishi kutoka nchi nane—Tanzania, Urusi, Misri, Uganda, Zambia, Jamhuri ya
Kidemokrasia ya Kongo, Ethiopia na Afrika Kusini—kwa ajili ya kubadilishana
maarifa, kuimarisha mitandao ya kitaaluma na kutafuta fursa za ushirikiano.
Mbali na kuhamasisha matumizi ya
amani ya teknolojia ya nyuklia, mkutano huo ulisisitiza umuhimu wa kujenga
utaalamu wa ndani, kupanua fursa za elimu na kuongeza uwakilishi wa wanawake
katika taaluma za sayansi na teknolojia.
Majadiliano hayo yalisisitiza kuwa uwezo wa Afrika kunufaika na sayansi na teknolojia ya nyuklia hautategemea maendeleo ya kiteknolojia na ushirikiano wa kimataifa pekee, bali pia uelewa wa umma, uwekezaji katika rasilimali watu na ushiriki wa wanawake katika kuamua mustakabali wa kisayansi na viwanda wa bara la Afrika.
No comments:
Post a Comment